Kerstverhaal deel 3: Kerstmis, spiritueel christelijk of commercieel? Of toch heidens?

(Deel 3/4) Dezelfde feestelijkheden werden onder andere namen en met andere variaties gevierd in Egypte (Ra), Griekenland (Helios) en het Romeinse rijk (“Sol Invictus” en de Saturnaliën). Volksgewoonten zijn hardnekkig en taai, en in de loop van de eerste eeuwen is de gewoonte ontstaan om de geboorte van Jezus te vieren op precies deze dag.

Er zijn natuurlijk ook enkele duidelijke parallellen: Jezus kwam ook in onze donkere wereld binnen als het “Licht voor de wereld”, en dit leek dus perfect inpasbaar. Deze strategie van de toenmalige kerk is natuurlijk dubieus en gevaarlijk, want als men beide met elkaar mengt, wat heeft de overhand in de hoofden en harten van de mensen: de christelijke inhoud of de heidense verpakking? Werd het een christelijk verhaal met een heidens sausje of een heidens verhaal met een christelijk sausje? In ieder geval, onze huidige kerstboom en de kerstballen zijn een restant van deze heidense gebruiken.

Onze derde lijn van invloed nu is van veel recenter datum. De kerstman, de rondborstige en goedlachse man, is de laatste decennia binnengeslopen en niet meer weg te denken uit onze feestelijkheden. Waarschijnlijk is hij een verbastering van Sinterklaas die door emigranten in de 17°-18° eeuw naar Amerika werd geëxporteerd, veranderd in “Santa Claus” en door Coca-Cola werd opgeëist: hij werd in 1930 door een snuggere reclamejongen herontworpen en kreeg dezelfde rood-witte kleuren als het Coca-Cola logo.

Toch heeft hij ook enkele heidense trekjes, en krijgt enkele kenmerken mee van kabouters, elfen en oude goden, zoals Thor (die ook op een arrenslee rondreed en ergens ver in het noorden leek te wonen) en andere. Maar hij is ook een kindervriend, heeft een lange witte baard en deelt à volonté cadeautjes uit. Hij is dus een veramerikaniseerde versie van sintemaarten of sinterklaas die helemaal ontkleed is van alle religieuze achtergrond en betekenis. Handig toch? Zeker voor de commerce die iederéén in de winkel wil binnen krijgen, gelovigen, halfgelovigen, niet-gelovigen en andersgelovigen.

Dus is de kerstman hier de ideale figuur: hij is neutraal en klantvriendelijk, zelfs nog méér dan sinterklaas (die af en toe stoute kindjes in zijn zak steekt). Of zoals Sintemaarten in Aalst die ze tegen hun zin vaak op de schoot neemt.

Maar mogen we het verhaal over deze brave man ook eens kritisch onder de loep nemen? Is hij een historisch figuur of is er een waargebeurde kern? Helemaal niet! Een diepzinnig verhaal? Nog minder! Een boodschap van hoop of troost of vrede? Vér te zoeken! Een morele dimensie? Absoluut afwezig. Euh ja, blijft er nog iets over? Misschien wat sentimentaliteit, een goed gevoel en een vluchtige glimlach? Het is werkelijk een verhaal zonder enige inhoud, spanning, betekenis, zingeving, zonder enige moraal of diepgang. Net zoals het liedje van “Jingle bells”: leuk en swingend, maar zonder de minste boodschap, een toppunt van oppervlakkigheid!

Dit is het product van commercie! Of had u iets hogers en nobelers verwacht? De god van het geld kent natuurlijk geen morele normen. Dit verhaaltje gaat erin als suikerwater, als limonade, zonder enige voedingswaarde. Ideaal voor de commerce is een grootste gemene deler, een zo vaag mogelijke figuur, waar niemand aanstoot aan kan nemen – we willen toch geen klanten afschrikken?! Er worden hier geen normen vervaagd: de normen worden wéggevaagd! Zoals de vroegere slogan van Delhaize “leef zoals je wil”: wie kan daar iets tegen hebben? Maar compleet inhoudsloos, nietszeggend, banaliteit troef. Bedoeld om mensen stroop aan de baard te smeren, een perfecte “feel good” boodschap.

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here