Jaarlijks voor miljoenen euro's aan kunst naar het buitenland

Geregeld berichten de media over de verkoop van schilderijen of andere kunstwerken die op een of andere manier verbonden zijn met onze eigen geschiedenis en die we als ons eigen patrimonium mogen beschouwen. Eerder dit jaar was dat onder andere het geval met enkele schilderijen van Jan Breughel II of recent nog met 2 schouwen ontworpen door Jan van Bauerscheidt voor het Koninklijk Paleis op de Meir. Vlaams volksvertegenwoordiger Dirk Van Mechelen ondervroeg bevoegd Vlaams minister Joke Schauvliege hierover. "De gegevens die de minister mij kon verstrekken, zijn verre van volledig", zegt Dirk Van Mechelen. "Desalniettemin ben ik toch wel geschrokken van de hoeveelheid aan voorwerpen die ons land en de Europese Unie definitief verlaten. Op minder dan 10 jaar tijd gaat het om meer dan 2000 voorwerpen. Alleen al voor de schilderijen ouder dan 50 jaar, niet meer in het bezit van de maker en met een waarde van 150.000 euro zijn er meer dan 1000 exportvergunningen afgeleverd. De meeste van die voorwerpen zijn definitief naar het buitenland."

Vlaams volksvertegenwoordiger Dirk Van Mechelen is zelf geschrokken van de hoeveelheid kunst die Vlaanderen het afgelopen decennium definitief heeft verlaten. De aangehaalde cijfers hebben dan nog alleen maar betrekking op kunstvoorwerpen die worden uitgevoerd naar landen buiten de Europese Unie. Over het aantal voorwerpen binnen de Unie beschikken we niet over cijfers.

Bovendien zijn we niet zeker dat alle voorwerpen hieronder vervat zitten. Dit gaat alleen over de voorwerpen waarvoor officieel een exportvergunning werd aangevraagd. Alle aanvragen werden gehonoreerd. Er wordt bijvoorbeeld gescreend of de voorwerpen niet gestolen zijn. Je zal natuurlijk gek zijn om voor een gestolen voorwerp een exportvergunning te vragen.
Dirk Van Mechelen wou ook weten op welke manier de administratie, bijvoorbeeld in samenwerking met veilinghuizen en galerijen, opvolgt of verkochte goederen definitief naar het buitenland gaan of dat Belgische eigenaars hun eigendom in het buitenland verkopen. Dat blijkt niet het geval te zijn, want minister Schauvliege kon daarover geen gegevens meedelen. Blijkbaar gebeurt die screening dus niet.

"Met de topstukkenlijst zouden we over een instrument moeten beschikken dat moet toelaten om echt waardevolle of relevante stukken in Vlaanderen te houden. Maar blijkbaar hebben we onze lessen uit bijvoorbeeld de verkoop van 'De intrede van Christus te Brussel' van James Ensor naar de Verenigde Staten nog niet geleerd. De Topstukkenlijst wordt maar met mondjesmaat samengesteld. Vandaag staan er 320 objecten en 12 verzamelingen op de lijst. Nog geen 50 objecten zijn eigendom van een privé-persoon. De andere behoren tot het patrimonium van openbare besturen, wat vervreemding nagenoeg uitsluit of zijn eigendom van instellingen zoals de Koning Boudewijnstichting die deze voorwerpen net heeft gekocht om in ons land te blijven. Dat betekent dat we in de praktijk nauwelijks kunnen voorkomen dat bijzondere stukken zomaar naar het buitenland vertrekken", geeft Dirk Van Mechelen aan.

"Bovendien is er ook een probleem met Brussel als het op topstukken aankomt. In de praktijk kan de Vlaamse gemeenschap in Brussel in feite geen topstukken van privé-personen aanduiden. Ambtelijk overleg hierover met Brussel om te komen tot een samenwerkingsakkoord is opgestart, maar het is niet duidelijk welke maatregelen genomen moeten worden en wanneer alles rond zal zijn", vervolledigt Van Mechelen.

"Veel van onze hedendaagse kunstenaars hebben succes in het buitenland en het is dan ook niet erg dat er stukken naar elders gaan. Via een gericht aankoopbeleid kunnen onze instelling er zorgen dat hun verzamelingen wat dat betreft up to date blijven. Ik heb er wel meer problemen mee dat schilderijen en kunstvoorwerpen die zich soms eeuwenlang in onze contreien bevinden, zomaar naar het verre buitenland gaan zonder dat wij zelfs niet overwegen of het de moeite loont ze hier te houden. Wat dat betreft, hebben we de lessen uit het verleden nog te weinig getrokken", besluit historicus Van Mechelen.

LAAT EEN REACTIE ACHTER