Ons Bea trekt zich terug in de bossen van Soestdijk.

beatrix 1

Column. Het is er van gekomen. Donderdag wordt ze 75. Met Koninginnedag stapt ze op en komt Koning Willem-Alexander op de Oranjeladder. Zeker weten dat hij een waardige opvolger voor de Vader des Vaderlands wordt, zoals ik wel vaker genoemd wordt. Ons Beatrix mag nog één keer Koninginnedag vieren op 30 april.

Vanaf 2014 wordt het Koningsdag op 27 april. Een totale verandering. Want een Koningsdag heeft Nederland nooit gekend. Het is een fenomeen dat werd ingevoerd door Koningin Wilhelmina, nadat haar moeder Emma al begonnen was met Prinsessendag.

In tegenstelling tot haar moeder wilde Beatrix geen gewone mevrouw zijn, maar een vorstin met gezag. Een Majesteit. Politici die haar van nabij meemaakten noemen haar “professioneel”, “gedreven” en “buitengewoon consciëntieus”, maar ook een warme vrouw die als een moeder waakte over “haar ministers”.

Na haar aantreden neemt Beatrix al snel afstand van de stijl van haar moeder. Juliana stelde zich het liefst op als een gewone mevrouw. Ze resideerde in het landelijk gelegen paleis Soestdijk, waar ze op Koninginnedag in defilé het volk ontving. Beatrix betrekt paleizen in de stad en maakt zo het koningschap weer zichtbaarder. Op Koninginnedag bezoekt ze steden, meestal twee per keer.

Tegelijkertijd vergroot ze de afstand tot het volk. Ze laat zich weer majesteit noemen en maakt van het hof een kleinere, professionele organisatie. Met een formeel en afgemeten optreden blijft ze lang een wat kille indruk maken bij het publiek. Pas na de eeuwwisseling verandert dat imago.

Ministers, die traditiegetrouw een paar keer per jaar langsgaan op Huis ten Bosch, treffen een serieuze gesprekspartner met een blocnote op de knieën. Er is beperkt ruimte voor koetjes en kalfjes. Zo deelt Beatrix met een CDA-minister eens haar zorgen over haar moeder, die al boven de tachtig is en toch nog wil skiën.

Maar ze kan ook intimiderend zijn. Altijd blijkt ze perfect op de hoogte tot in de kleinste details. “Ze had soms een nieuwsgierigheid voor onderdelen van beleid waarvan ik dacht: nou ja, in die mate interesseer ík me er niet eens voor”, zei ooit een oud-minister in Amsterdam ooit op een D66 feestje.

Met een zekere moederlijkheid waakt Beatrix niet alleen over het land, maar ook over ‘haar’ ministers. De avond voordat Els Borst als minister van Volksgezondheid door een parlementaire commissie zal worden verhoord over de Bijlmerramp, woont ze een staatsbanket bij. Gebruikelijk is dat ministers blijven tot de koningin laat merken dat de avond voorbij is. Dat kan wel een uur of één worden, zegt Borst van D66.

Maar die keer komt halverwege de avond de grootmeesteres naar haar toe met een bericht van de koningin: zij zou het prima vinden als Borst nu naar huis gaat, want de volgende dag zou ze het zwaar krijgen.

In de jaren negentig suggereren enkele incidenten dat Beatrix meer invloed probeert te krijgen. Bij de opening van de Nederlandse ambassade in Amman zegt minister Hans Van Mierlo van Buitenlandse Zaken dat die er is gekomen op aandringen van Beatrix, die een vriendschappelijke relatie onderhoudt met het Jordaanse koningshuis. Later dat jaar komt naar buiten dat zij Van Mierlo onder druk zou hebben gezet de ambassadeur in Zuid-Afrika te laten overplaatsen, wegens diens buitenechtelijke relatie. Van Mierlo en Beatrix ontkennen. Ja, het geheim van Huis Ten Bosch. Iets zoals het geheim van Laken.

In de tijd dat Borst met Beatrix te maken had (1994-2002), zag ze haar losser worden. Borst vermoedt een verband met de entree ten paleize van de drie schoondochters: eerst Laurentien Brinkhorst, toen Mabel Wisse Smit en als laatste Máxima Zorreguieta.

“Drie intelligente burgermeisjes die hun eigen brood hadden verdiend. Zij ontmoetten een schoonmoeder die in enkele opzichten toch niet helemaal van deze tijd was.”

Zo kende het hof de regel dat alleen wettig gehuwden werden uitgenodigd voor staatsbanketten. Mensen die ongehuwd samenwoonden, werden geacht hun partner thuis te laten. In de loop van de jaren 90 werd die ongeschreven regel stilzwijgend geschrapt, al kostte dat volgens een direct betrokkene “veel overtuigingskracht”. Voortaan liet het hof de samenstelling van de zogenoemde ‘ijzeren lijst’ van vaste genodigden over aan het ministerie van Algemene Zaken, zij het onder de voorwaarde dat sprake was van “voldoende bestendige relaties”.

Bij de bijzetting van prins Claus bleek dat criterium ook te gelden binnen de koninklijke familie. Mabel, toen nog niet getrouwd met Friso, daalde met de familie af in de Delftse graftombe. Beatrix accepteerde ook het verleden van Mabel, toen die later in opspraak kwam wegens haar omgang met crimineel Klaas Bruinsma.

Behoudend bleef de koningin in haar mediabeleid. Nooit trad ze op in praatshows of actualiteitenrubrieken, interviews werden zorgvuldig geënsceneerd. Pas in 2000 ging ze er als een van de laatste Europese vorsten toe over haar kersttoespraak op televisie te houden.

Waar Juliana naar verluidt een portret van ‘vadertje Drees’ op haar schrijftafel had staan, heeft Beatrix haar politieke opvattingen altijd voor zich gehouden.

Beatrix’ professionaliteit werd misschien het meest op de proef gesteld toen Willem-Alexander viel voor de Argentijnse Máxima en premier Kok besloot dat haar vader, die minister was geweest in het Videla-regime, niet welkom was bij het huwelijk. Kok zegt dat het risico dat deze kwestie tot een constitutionele crisis zou leiden aanmerkelijk werd verkleind doordat Beatrix vanaf het begin duidelijk liet blijken ook “in deze persoonlijke en gevoelige zaak” de grenzen van het staatsrecht te respecteren.

Niet als koningin, maar als kroonprinses kwam Beatrix het dichtst bij een constitutionele crisis. In de Lockheed-affaire, rond steekpenningen die haar vader zou hebben aangenomen van een vliegtuigbouwer, steunde ze Bernhard. Ze kondigde aan Juliana niet te zullen opvolgen als die zou aftreden wegens een gerechtelijke procedure tegen haar man.

Om Beatrix heen veranderde de wereld. De Europese integratie schreed voort, maar voor een groot deel van het Nederlandse volk bleek het ‘vaderland’ belangrijker dan gedacht. “Voor Beatrix, als uitgesproken Europeaan, is dat toch lastig”, zegt Joop van den Berg, oud-hoogleraar parlementaire geschiedenis. Toch slaagt ze er volgens hem met glans in het koningschap te behouden “als nationaal symbool en als rustpunt”.

Na 33 jaar wordt het vanaf 1 mei 2013 wennen aan een prinses Beatrix die terug naar Baarn-Soestdijk keert in haar kasteeltje Draeckensteijn. En aan koning Willem-Alexander en koningin Maxima. Gaan zij de monarchie, zoals Beatrix, opnieuw bij de tijd weten te brengen of is het de laatste fase voor Nederland zich in een nieuwe republiek stort?

Je maintiendrai Nassau!

Willem de Zwijger

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here